» GWAKAFWIKA (http://shakazulu.zeblog.com/)

Shaka Zulu

Blòg an lang fondalnatal an nou , lang a manman nou kréyòl.Ka palé dè nèg asi Kariyib-la, kontinan Afirk-la é nèg adan dyaspora-la.

Calendrier

« Novembre 2017
LunMarMerJeuVenSamDim
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930 

Blog

Catégories

Derniers billets

Pages

Compteurs

Liens

Fils RSS

Tansyon, on békin asi plaj Gozyé!

Par Shaka Zulu :: 14/10/2010 à 8:00 :: Syans
Yè asi plaj "Datcha" an komin Gozyé, on pwason mòdé rèd osèryé on boug pannan i té ka bengné an lanmè-la. Yo di sété ké on gwo pwason ki fè sa. Yo di sé travay a on békin. On gwo pwason ki ka fè pétèt 1, 70 a 1,80 m! Bomaten-la asi RTB, on maren-péchè di békin-lasa tini on laj é i tini pwoblèm pou touvé manjé osèryé. Alò sé pousa i ka touvé-y owa plaj-lasa pou'y pé sav manjé sa moun ka lagé an lanmè-la. Moun ka di osi, fò pa moun bengné èvè lò a-yo asi yo davwa tousa ka kléré ka fè pwason kon békin vini owa moun. Kifè alè moun oblijé mobilizé osèryé pou yo pé sav trapé békin-lasa. Chonjé pa tini lontan sé on pwason kon sa ki té blésé osèryé on ti-gason an pyé a-y.

http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcS5nle744Xc-907ri7be9QTBsCwwMzpvwyJhgwfJ0vZbLxF8Eg&t=1&usg=___p7kzzM7YALXBjvknleB4fcvsqQ=http://t2.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSaz8HuOU1lZp9AUZdE93IIPVXic_nPP45zAZjHqNd5GatWjj0&t=1&usg=__R4fjqj40_yJ5n9q7pyOptG2fWZA=http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSWLT9f6LPhbeEfGTd9oCn4pKbIqNX8NFcqJYX-e5qB-UgUrb0&t=1&usg=__bVJdVBBtaEOJH-puH267Ge8gRfI=
Békin-la pé tini on longè ki pé rivé jous a 3 mèt! On pwason ki tini dan osèryé!

Ti-bwen syans pou zò pé konpwann

Par Shaka Zulu :: 17/08/2010 à 15:40 :: Syans

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Solar_sys.jpg/310px-Solar_sys.jpg

Vitès a son-la
:
. Anlè : 340 m/s (1224 kilomèt adan on nè-tan)
. Adan dlo rivyè : 1435m/s (5166 kilomèt adan on nè-tan)
. Adan dlo lanmè : 1500m/s (5400 kilomèt adan on nè-tan)

Zò ka vwè son-la ka boujé pli vit an dlo ki anlè.

Lanné-limyè : distans-la limyè-la ka fè adan on lanné.

Limyè-la adan on sègond ka fè 300 000 kilomèt. (Fout sa kay vit!)
Limyè-la adan on lanné ka fè plis ki 9 milya kilomèt.

Adan linivè-la, sé distans-la tèlman gwan, yo té oblijé konté an lanné-limyè.

Sistenm-solèy-la tini on zétwal (solèy-la), 9 planèt, satélit, komèt, astéworid é météworit ka touné alantou a-y.

Sé 9 planèt-la : - Mèki
                         - Vénis
                         -Mas
                         - Latè
                         - Jipitè
                         - Satin
                         - Iranis
                         -Nèptin
                         - Pliton

Sistenm-solèy-la adan on galaksi, non a-y lavwa-lakté.

Adan linivè-la, ou tini milya é milya galaksi.

Ka ki kréyé yo? On gwo bodoblo yo kriyé big-bang ki fèt tini 13 milya lanné-limyè dè sa.

Zétwal ki pli pré sistènm-solèy-la (Proxima Centauri an laten) ka touvé-y a 4,22 lanné-limyè. Kivédi si nou té ni on fizé kay a vitès a limyè-la, on moun ki té ké ni 20 lanné, ki té ké ay owa "Proxima Centauri", té ké woutouné a kaz ay a 28 lanné. E sé zétwal-la ki pli pré-la!

Kouté Henri Joseph

Par Shaka Zulu :: 22/02/2010 à 13:45 :: Syans

http://t1.gstatic.com/images?q=tbn:0IRBaJ7ESJFGuM:http://halleyjc.blog.lemonde.fr/files/2008/02/dr-henri-joseph.1201862300.jpgYè dimanch maten, doktè Henri Joseph woubay ankò asi Radyo Tanbou Banbou radyo a pèp Gwadloup tout bon biten ki tini adan sa péyi an-nou ka fè pou nou manjé. E éwopéyen bizwen fouté a kaz an-nou on gwan manman pò ola yo ké vin fè débaké machandiz a yo Gwadloup. E poutan an péyi an-nou, nou ni tou sa ki fo nou pou nou byen manjé, byen swangné-nou padavwa manjé ki sòti lòtbò sé maladi! Emisyon a dimanch-la, yo ké woubay li asi Radyo Tanbou an simernn-la. Alò rété kouté sa gwan nonm-la ka di nou!

On avètisman san fré!

Par Shaka Zulu :: 25/01/2010 à 8:05 :: Syans

http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:8Z7fCSAXuSm2qM:http://idata.over-blog.com/0/60/61/22/Guadeloupe/carte-guadeloupe.gifhttp://t0.gstatic.com/images?q=tbn:T-skq2PceXFw7M:http://pagesperso-orange.fr/fusee/PHO_IND/TURQUIE.JPGYè moun Gwadloup santi tè-la soukwé. I fèt a 7è mwen é kèk di swè èvè on fòs 5 asi léchèl a Richtè. I pa diré lontan mé sé on avètisman san fré! Alò ba moun ka di bétiz anlè Ayiti, an ka èspéré yo ké konpwann! 

Fò nou viv èvè-y!

Par Shaka Zulu :: 18/01/2010 à 8:25 :: Syans

http://t0.gstatic.com/images?q=tbn:6q8IkaHUSNgKMM:http://photo.parismatch.com/media/photos2/actu/monde/seisme-sumatra/seisme-sumatra-homme-premier-plan/991878-1-fre-FR/actu-monde-seisme-sumatra-Seisme-sumatra-homme-premier-plan_articlephoto.jpghttp://t3.gstatic.com/images?q=tbn:rYxD4OQv3PXXtM%3Ahttp://s.tf1.fr/mmdia/i/72/5/2726725dfdyz.jpghttp://t0.gstatic.com/images?q=tbn:xSdo1_dFFIxPOM%3Ahttp://farm1.static.flickr.com/102/272052596_ede3fa3520.jpghttp://t2.gstatic.com/images?q=tbn:vDOa_mynLfZmnM%3Ahttp://www.france24.com/fr/files_fr/imagecache/aef_ct_wire_image_lightbox/images/afp/photo_1262081986466-1-0.jpghttp://t2.gstatic.com/images?q=tbn:t3ICvHHdy1IOQM%3Ahttp://media.paperblog.fr/i/219/2197811/catastrophes-naturelles-no1-eruptions-volcani-L-1.jpeg

50 000? 100 000? 200 000? Komen moun ki mò apré tè-la soukwé an péyi Ayiti simenn pasé? Pon pa sav! E pétèt pon moun pé'é jen sav! Ayiti ankò on fwa ka péyé sa fòs a lanati voyé ba-y. An 2008, 4 manman siklòn té ja pasé watibwazé péyi-la é an débi a lanné-la sé tè-la ki mété-y ka soukwé fò! Tou sa sé fòs a lanati é fò nou apwann viv èvè-y! On jounalis jòd-la mété-y ka mal palé moun ka fè kannaval. An pa maké mas mé kannaval davwa mas é kannaval a pa menm biten-la! Alò i ka mal palé moun ka fè kannaval an komin Ti-bou é an menm moman-la Lapwent ayisyen èvè gwadloupéyen ka sonjé mò an péyi Ayiti. Jounalis-la ni ti-bwen rézon mé fò'y konpwann  tini gwadloupéyen ki sav sa ki rivé Ayiti pé rivé nou osi. E sé pou sa adan on sans, gwadloupéyen ka viv èvè fòs a lanati. Ki nou vlé, ki nou vlé pa, si tè-la désidé soukwé fò jòd-la Gwadloup, nou pé ké anpéché sa. Dayè kèlanswa péyi ou yé, tè-la ka soukwé touléjou! Pannan an ka maké ba zòt asi entèwnèt, tè-la ka soukwé, nou pa'a santi-y mé i ka soukwé. Sé plak ki ka boujé, sé kon sa tout kontinan fèt asi latè. Adan milyon é milyon lanné tout sé kontinan-lasa ké bokanté plas. Lafwik ké jwenn èvè Lazi, Léwòp ké jwenn èvè Lamérik...E on sèl gwan manman kontinan pé rivé fèt kon sa té rivé adan listwa a planèt annou.
Si nou ka pwan péyi annou Gwadloup é rèstan a Karayib-la, fò nou sav nou tini siklòn, vòlkan ki pé rivé pété, tè ki ka soukwé, lanmè ki pé monté, tè asi mòn ki pé glisé é sitou nou tini an syèl-la gwo wòch ki pé vin krazé planèt annou. Adan listwa on gwo manman wòch ki té ka fè 10 kilomèt gwosè té tonbé anlè Lamérik santral mé an moman-lasa sé té dinozò ki té ka rété la. Yo ka di sé gwo wòch-lasa ki  fè dinozò disparèt asi latè. Nou sav a nenpòt ki moman on gwo wòch kon sa pé tonbé asi nou. Sé pou sa ni déotwa péyi ka pwan douvan é ka éséyé touvé an ki jan yo pé fè wòch-lasa pwan on dòt dirèksyon pou'y pa tonbé anlè nou.
Zò vwè tout sé fòs-lasa ka mènasé nou. Fòs a lanati kréyé lavi asi latè é sé kon sa i pé woté-y osi! Nonm ka éséyé vwè pou fòs a lanati pa twòp krazé nou mé pou lèmoman nou oblijé viv èvè-y!

Zò ka vwè klendenden an péyi-la toujou?

Par Shaka Zulu :: 25/03/2009 à 15:45 :: Syans

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Map-guadeloupe.jpg/300px-Map-guadeloupe.jpghttp://tbn2.google.com/images?q=tbn:3UpmUQnNGParIM:http://idata.over-blog.com/0/22/47/18/9229_luciole_ou_non.jpghttp://tbn3.google.com/images?q=tbn:Ig1jG5ELWQ-IEM:http://web-japan.org/nipponia/nipponia32/images/animal/29_1.jpghttp://tbn0.google.com/images?q=tbn:RM3YvXXYt6JfCM:http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Lampyris_noctiluca.jpg/240px-Lampyris_noctiluca.jpghttp://tbn2.google.com/images?q=tbn:e8OS2xEQb8OWyM:http://ambre.jaune.free.fr/luciole_blk.gif
                  Klendenden disparèt an péyi-la?

Yè swa asi kabann an mwen, andidan lakanpagn-la, an manké vwè on klendenden. Mé a pa té yonn, sé té on dòt bèt. Zò sav, ka sa yé on klendenden? Sé on ti-bèt ki ka kléré lannuit an nou adan sé lakanpagn-la. An ka sonjé avan jan nou té ni ti-bèt kon sa adan ti-péyi an nou Gwadloup. Mé sa ka fè bon enpé tan an poko vwè yonn! Ès sé tout polisyon-la ki an péyi-la èvè loto ka alé é vini tou patou? Ès sé pa rapòt a tout pèstisid yo fouté an péyi-la? Si sé sa, nou sav ki moun ki rèsponsab! Toujou sé menm moun-la. Si an di ki mouk, moun ké di ankò on fwa Shaka sé on rasis. Mé mwen an pa ni konbin èvè moun. E an ké di zòt ki moun ki rèsponsab! Sé sé béké-la èvè tout lantèpriz a yo, tout pwodui chimik ki ka kyouyé tout kalté bèt an péyi-la. Sé mésyé ka woulé èvè konplosité a sé bwabwa politisyen an nou-la. Mé an pa ka pèd fwa! E on jou an senten pétèt, an ké fin pa vwè yonn adan kèk kanpagn Gwadloup. Mé sé vré, sa ké rèd!

NB: Si ni moun ki vwè klendenden sé dènyé tan-lasa, fè mwen sav sa! Pétèt an pa ka sòti kon avan!

Fé trikolò, mèsi Garrett Morgan!

Par Shaka Zulu :: 20/09/2008 à 15:50 :: Syans
Si nou tout asilatè ka arèsté loto an nou douvan fé trikolò sé parapòt a on gwan savan nèg! On nèg ki viv an péyi mériken non ay Garrett Morgan!


http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/f/f7/Garrett_Morgan.gif/225px-Garrett_Morgan.gifhttp://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/f/f6/Morgan_signal.jpg/200px-Morgan_signal.jpghttp://news.google.gp/news?hl=fr&q=Feux+tricolores&lr=&um=1&ie=UTF-8&imgefp=DgL6XK02svcJ&imgurl=www.lepoint.fr/content/system/media/6/20080918/photo_1221746336995-1-0.jpg
Garrett Morgan(1877-1963) envanté
fé trikolò-la.

Sonjé jou a 29 novanm 2007!

Par Shaka Zulu :: 19/09/2008 à 8:25 :: Syans

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Topographic30deg_N0W60.png/200px-Topographic30deg_N0W60.png
Soukwétè a 29 novanm 2007
mannyé tout koté ès a Karayib-la!

Jédi 29 novanm 2007, i té près 3 è dè laprémidi, lè tè Gwadloup soukwé! On tè ki soukwé fò é ki diré près 1 minit! Fòs a soukwétè-la té dè 7,3 anba léchèl a Richtè! On soukwétè ki té fò toubòlman! Mé érèzman i té fèt a plis ki 200 km anba tè sa ki fèt kè i pa krazé é kyouyé moun an péyi Gwadloup. A pa Gwadloup tousèl i mannyé mé onlo koté an Karayib-la. Sé on soukwétè ki mannyé Senkis é Névis jous Kolonbi. Si biten-la sa fèt sé padavwa gwan plak Atlantik-la té ka pasé anba plak Karayib-la. Alò sé pou sa té ni onlo péyi ki té mannyé! Soukwétè-la sa krazé dé koté kon Matnik mé i pa kyouyé moun an Karayib-la. Moun ka vwè menm soukwétè ka lyanné sé péyi an Karayib-la davwa i ka mannyé tout bann zil-la sa. Ki sé siklòn, soukwétè, vòlkan, radmaré, nou tout lyanné an Karayib-la. E moun vlé di mwen kè Gwadloup pa adan Karayib-la? 

E Nèg-la adan tou sa?

Par Shaka Zulu :: 08/08/2008 à 15:24 :: Syans

An lanné 2002-la on gwo wòch sòti lèspas manké trapé planèt an nou. Sé syantifik-la vwè'y an dènyé moman. Si i té touché tè-la pétèt nou pa té ké la jòd-la. Dèpi biten-la sa mériken, éwopéyen ka véyé plis syèl-la pou vwè si pon yonn pa ka mènasé nou.

Adan lèspas ou tini bon enpé nasyon a lendikatif pwézan! Ou jous ni zendyen é chinwa.Alò an ké di é nèg-la adan tou sa? Nou poko ka rèprézanté ayen adan larèl-la sa menm si afriken voyé on satelit asi lèspas pa rapòt a prézidan lybyen-la KADAFFI. Ankò on fwa nou pé vwè kè nou pa adan biten a moun-la.Tout nasyon ka jwé wòl-la yo ni pou jwé-la sòf nasyon nèg. E poutan nou ni étidyan a ras an nou ka briyé tou patou mé yo pa ka mété syans a yo ba péyi a yo, yo toujou ka woulé ba nasyon blan.An ka di fò nèg-la pwan konsyans é di'y kè méyè biten pou i fè sé woulé ba pèp ay!

GWAKAFWIKA - Blog créé avec ZeBlog