

Tanbouyé Braza té ka ba
rèprézantasyon an péyi an-nou
simenn pasé.

On fèstival ka fèt chak lanné an péyi Bikinafaso
An lyannaj èvè Akiyo, tanbouyé Braza an péyi Kongo, on gwoup entènasyonal, ba pèp Gwadloup déotwa rèprézantasyon an péyi-la. Télé Gwadloup montré an ki jan pèp-la té ka soukwé kò a-y èvè son a tanbou-la. Ki nèg, ki zendyen, ki blan, yo tout té adoudouman! E sé kon sa ni on fanm-kémit Gwadloup ki déklaré douvan mikro-la
i sé on afwikenn. Ah bon? Gwadloupéyen pa té ka di avan pa palé yo dè Lafwik davwa pou yo Lafwik sé lagè, maladi, moun ka mò grangou kon di sé fwè ayisyen-la?
Pa konnèt mové! Télévizyon a Lòksidan sitou ta fwansé vlé toujou montré sa yo vlé nou vwè. Pou sé mésyé pa tini pon bon biten ka fèt la! Ès on vérité? Awa tini bon biten osi! On èkzanp! Ès zò ja tann palé dè FESPACO? FESPACO? ka sa yé sa ankò? FESPACO sé on fèstival a télé é sinéma afwiken ka fèt chak lanné an vil Wagadougou an péyi Bikinafaso. Fèstival-lasa, sa ra pou nou vwè Lòksidan palé dè-y. On kèsyon! Ès nou dwèt toujou atann asi Lòksidan pou ban nou bon biten ka fèt an Afwik? AWA! Lòksidan, i la pou désann nou! E sé pou sa fò nou sèvi èvè télévizyon ki tan-nou pou bay bon biten ka fèt Lafwik é adan Karayib-la.
Madanm-la di i sé on afwikenn, on pawòl nou pa té'é tann tini 15 lanné dè sa. Sa ka byen montré ni on travay ka fèt é ka kontinyé fèt. Mé magré tou sa sé dèyè bwa ki tini bwa padavwa nou sé on pèp ki maré toujou. Sé pou sa fò nou kontinyé fè travay a konsyans-la asi kabèch a pèp an-nou. On péyi nou dwèt détòtyé pou pèp-la menné limen a-y bato Gwadloup-la an lyannaj èvè Lafwik é Karayib-la. E apré Gwadloup ké pé fè konmès èvè rèstan a planèt-la kon nenpòt péyi rèsponsab dè-y!

Chanté dansé voyé menndé montéééé
Tanbou-la ké la pouououou voyé Gwadloup montééééé
(GWO SIWO)
Rankont nan lari
Lontan te konn gen anpil touris nan tout lavil la. Ou te konn jwenn touris sitou nan mwa désanm. Lavil la te tèlman bèl, touris yo te renmen mache ladan'l pou vizit, pou achte.
Yo te konn pwonmennen nan lari yo, sou Bisantnè, yo ale mache anba, yo ale kazino. Yo achte anpil bagay tankou chapo pay kokoye, baton kajou, tchatcha, objè an bwa. Lè y'ap soti, yo chache yon gid, si se apye yo vle ale. Si se nan machin touris, chofè a sèvi yo gid. Gid yo konn kanpe ap veye lè yon touris pral soti , pou yo kapab ofri sèvis yo.
Se konsa yon touris ki te rele Reno te kontre ak yon jenn gason nan lavil la, ki ofri li pou li akonpanye li kòm gid. Gid la te rele Klòd.
Klòd - Mesye, bonjou. Kote ou prale?
Reno - Mwen pral nan mache Tèt bèf
Klòd - Ou konnen la?
Reno - Non, m'pa konnen kote li ye
Klòd - Èske ou vle m'mennem ou ?
Reno - Wi, ou ka ale avè'm
Klòd - Mwen menm mwen rele Klòd. Ki jan ou rele ou menm?
Reno - M'rele Reno
Klòd - Ki kote ou rete la a?
Reno - M'desann nan otèl
La Villa CréoleKlòd - Jodi a ou vle ale nan mache?
Reno - Wi m'te vle ale nan mache
Klòd - Enben, ann' ale nan mache
Kontré an lari-la
Lontan té ni onlo touris an vil-la. Yo té ka touvé touris piplis an mwa désanm. Vil-la té tèlman bèl, touris té enmé maché é achté biten adan-y.
Yo té ka maché an sé lari-la, asi boulva Bisantnè, yo té kay anba laplas-mawché, yo té kay an kyòs-la. Yo té ka achté onlo biten kon chapo pay-koko, bato kajou, chacha, biten an bwa. Lè yo té ka sòti, yo té ka èché on montrè-chimen si yo té bizwen ay apyé. Si yo té ka lwé on loto, chofè-la té ka sèvi yo montrè-chimen. Sé chofè-la té toujou ka véyé on touris pou yo ba-y sèvis lè'y té ka sòti an lari-la. Sé kon sa on touris yo ka kriyé Réno kontré an vil on jenn gason ki té paré sèvi-y montrè-chimen. Non ay té Klòd.
Klòd - Bonjou misyé, ki koté ou k'alé?
Réno - An k'alé asi laplas-mwaché Tèt bèf!
Klòd - Ou konnèt la?
Réno - Awa, an pa konnèt la sa yé!
Klòd - Ou vlé an menné-w?
Réno - Ou k'alé èvè mwen
Klòd - Mwenmmenm an-mwen, an sé Klòd. Ki non a'w?
Réno - An sé Réno
Klòd - Ki koté ou ka rété?
Réno - An ka désann lotèl
La Villa Créole
Klòd - Ou vlé alé laplas-mawché jòd-la?
Réno - Wi, an vlé alé an mawché-la
Klòd - E ben, an nou alé an mawché-la
Pou toujou fè zòt sonjé péyi an-nou nasyon Gwadloup toujou okipé é fò nou lévé gawoulé pou libéré-y!
Gwadloupéyenn, gwadloupéyen
Gwadloup an danjé
Nou pé pa rété kon sa
Fò nou mèt tout fòs an-nou
Adan on sèl konba pou nou rézisté
Dè jou an jou
Lènmi ka anvahi nou
Fò nou fè atansyon
Tan ka pasé
Gwadloupéyenn, gwadloupéyen
Nou tout ka doubout
Tout ansanm pou nou pé
Sové péyi-la é gannyé libèté an-nou
Sové péyi-la é gannyé libèté an-nou
E gannyé libèté an-nou
(Jéra Lokèl-1973)

On radyo ww vin parèt asi entèwnèt, non a-y Radyoka. On radyo ka ban nou gwo-ka é son a mas. On radyo ka mété kilti Gwadloup douvan douvan. On radyo ou pé kouté Bèljik, Sénégal, Brézil, Chin si ou vlé, on radyo ou pé kouté kèlanswa koté ou yé. Woulo ba gwadloupéyen ki désidé mèt kilti Gwadloup douvan douvan asi entèwnèt ola tout pèp asi latè pé konnèt ka ki gwo-ka, ka ki senjan, ka ki gwo siwo! E son-la bèl toubòlman asi entèwnèt! Pannan an ka maké ba zòt, an ka kouté radyo-la, an adoumanman!
Pou zò kouté Radyoka, lyanné asi www.radioka.com

Ba moun ki bizwen konnèt mo é pawòl an lang a péyi-la é ki bizwen osi apwann maké lang-la, zò ké touvé adan tout pilo a diksyonnè ki adan magazen a liv, on diksyonnè ki sòti lanné pasé "Déterville". On diksyonnè fwansé-kréyòl ka fè lonnè ba misyé Déterville ki té ka vann jounal alakriyé lari Lapwent. "Mi foto a-y!" kon i té enmé di! Aprézan i an rètrèt, i ka bwè dlo a-y! On diksyonnè zò pé touvé pou 25 éwo.

LaCAF sispann ékip
nasyonal Togo pou
4 lanné
Sé padavwa gouvèlman a péyi Togo fè ékip nasyonal a-y woutouné an péyi-la laCAF (konfédérasyon a foutbòl afwiken) désidé sispann ékip-la pou 4 lanné. Kifè Togo pé ké jwé koup dafwik an 2012 é 2014. Ka nou pé konpwann? Yo tiré anlè kaw a sé jwè-la, dé moun a délégasyon-la pèd vi a yo é yo bizwen ba sé jwè-la pinisyon kon sidiré sé té'é yo ki té'é koupab? A pa on biten ki òdinè, laCAF pa té ni pon rézon pou sispann lètogo! An ka èspéré moun ké vin rézonab é lésé ékip nasyonal Togo kontinyé woulé boul an Afwik.

Drapo a Lagiyàn ofisyèl dèpi
simenn pasé!
Adan prèmyé plényè a lanné-la, konsèy jénéral Giyàn voté kon on sèl nonm woukonésans a drapo a Lagiyàn vandrèdi pasé.
On drapo ki ka ba kontantman LiTG (Linyon Travayè Giyàn) ki toujou goumé ba-y 43 lanné avan.
Sé vré, an sèptanm 1967, parèt pou prèmyé fwa drapo a Lagiyàn adan on sanblé Turenne Radamonthe prèmyé sèkrétè jénéral a LiTG té òganizé. Kèsyon a drapo a Lagiyàn té ja ka pozé adan foròm sosyal giyanè an komin Awala-Yalimpo an désanm 2005 é osi pannan 40èm lannivèsè a drapo-la.
Drapo-lasa ni 3 senbòl anlè-y. Triyang-la ki anba la ka rèprézanté koulè vè a fowè Giyàn. Triyang an wo-la ka rèprézanté koulè jòn a lò-la. Zétwa a 5 bwanch-la ki an mitan a-y ka rèprézanté chimen sosyalis a péyi Giyàn, i ka rèprézanté osi koulè a san-la.
Kon adan dòt départèman é réjyon an péyi Fwans, konsèy jénéral Giyàn désidé mété drapo a péyi Giyàn douvan douvan. Pou prézidan a-y misyé Alain Tien-Liong, drapo-la kay floté èvè drapo a Lafwans é drapo a Léwòp. Dayè i ja mété-y asi biwo a-y.
Dèpi lontan moun ja mété déwò drapo-lasa adan loto, kaz, sanblé é manifèstasyon a èspò.
E pou péyi Gwadloup é Matnik, ka nou ka atann? Politisyen Giyàn touvé asé grenn pou mété drapo a péyi a yo ofisyèl. Mé politisyen annou dwèt pè padavwa yo ka konpwann pèp adan péyi a yo ké mò fen! Ki jan nou pé konpwann lè ékip nasyonal Gwadloup kay adan konpétisyon adan Karayib-la é adan Lamérik latin-la, i ka sòti èvè drapo a lòt-la kivédi blé,blan,wouj. E poutan nou sav koulè a péyi Gwadloup sé wouj, jòn, vè.
Drapo a péyi Gwadloup Drapo a péyi Matnik

Adan Karayib-la chak péyi tini jan yo ka palé lang a yo é sé kon sa nou ké vwè jan ayisyen ka fè ta-y!
Lang ayisyen-la
Kouman ou yé?
Dé zanmi, dé fanm rankontré. Sé abitid lakay lè nou kontré nou fè yon ti kanpé pou nou di bonjou. Youn bay lòt nouvèl, nouvèl pèsonèl, nouvèl lakay.
Mari - Bonjou komè!
Alis - Bonjou komè, kouman ou yé?
Mari - Mwen pa pi mal. E ou menm?
Alis - Mwen la wi! Ban mwen nouvèl Pyè!
Mari - Li byen!
Alis - E timoun yo?
Mari - Yo byen tou, grasadyé!
Alis - Mwen byen kontan! M'alé wi! N'a wè!
Mari - Ou alé? Di bonjou lakay!
Lang Gwadloup

Ka sa yé ?Dé zanmi, dé fanm ka kontré. Sé on labitid an péyi annou lè nou kontré pou nou fè on ti-kanpo é di bonjou. Yonn ka bay nouvèl ba lòt-la, nouvèl pèsonèl a-y, nouvèl a kaz a-y.
Mari - Bonjou konmè!
Alis - Bonjou konmè, ka sa yé?
Mari - An pa pi mal! E'w menm?
Alis - Mwen la! Ban mwen nouvèl a Pyè!
Mari - I byen!
Alis - E sé timoun-la?
Mari - Yo byen osi, grasadyé!
Alis - An byen kontan! Mwen alé! A on dòt solèy!
Mari - Ou alé? Di bonjou a kaz!
Zò pé konstaté gwadloupéyen é ayisyen pwès ka sanm mé kon Matnik é Giyàn, yo ni mo é pawòl ka fè yo tibwen diféran.


Yè moun Gwadloup santi tè-la soukwé. I fèt a 7è mwen é kèk di swè èvè on fòs 5 asi léchèl a Richtè. I pa diré lontan mé sé on avètisman san fré! Alò ba moun ka di bétiz anlè Ayiti, an ka èspéré yo ké konpwann!

Lòtjou Sarkozy mèt a mannyòk a léta fwansé déklaré fò moun a lédòm arèsté èvè zafè a lasistana é fò yo pwan-yo lanmen. Ki vlé di gouvèlman fwansé paré pou ban nou lotonomi san pon kalté pwoblèm padavwa i pa anvi péyé kon avan ba sé dènyé koloni a-y-la. Sé sa an toujou maké ba zòt dèpi an rivé asi entèwnèt! Mé pa kont, zafè a lendépandans, awa pou fwansé! Gwadloupéyen an 2003, giyanè an 2010 é matiniké an 2003 é 2010 voté pou yo rété toujou adan lasimilasyon magré sa gouvèlman fwansé ka di yo. Ka nou ka atann? Nou ka atann fwansé ban nou koutpyé pou nou pwan rèsponsabilité an nou? Pétèt tin sa ka atann mèt a yo ba yo lòd-lasa mé nou an péyi Gwadloup, dèpi on jou 16 désanm 2008, on pil fè rivé an péyi-la, non a-y LKP! LKP on òganizasyon ki ka gawoulé pou bokanté sosyété an nou plas! Kontrèman a lélanné 80, nou pa ka goumé pou nou ni lendépandans é apré nou konstui Gwadloup. Nou ka pwan-y lòt sans-la, nou ka woukonstui Gwadloup é apré wouvwè rèlasyon annou èvè léta fwansé!

Ki moun ki vlé menné
péyi Ayiti?
Yè tout télé asi latè montré jan sòlda mériken débaké abò on likòptè anlè jaden a gwan kaz prézidansyèl-la. Sa tèwbolizé lèspri a toutmoun sé kalté vyé mannyè-lasa. Jous a jòdi-jou Ayiti endépandan dèpi 1é janvyé 1804 alò lè moun ka vwè on larmé an péyi déwò ka débaké asi jaden a kaz a prézidan a Répiblik Ayiti, ki jan nou pé pwan sa? Nou oblijé mal pwan-y padavwa mériken ka éséyé kolonizé péyi Ayiti. Fò ayisyen véyé-yo èvè sé kalté péyi-lasa! Nou dakò pou péyi déwò vin rédé ayisyen mé apré yo woukonstui péyi-la fò yo ay fè zafè a yo!

20 janvyé 2009 - 20 janvyé 2010, on gwan manman mouvman sosyal té ka démaré osèryé adan ti-péyi an nou-la Gwadloup. On kolèktif yo kriyé apré "Lyannaj Kont Pwofitasyon (LKP) té désidé mèt anwout asi jan sosyété a péyi-la ka woulé. On sistenm ola gwadloupéyen pa ni réyèlman plas a yo adan péyi a yo. Sa nòwmal davwa péyi annou ka toujou rété on koloni! Apré 44 jou grèv jénéral ola kanmarad Jak Bino té touvé lanmò, LKP, léta kolonyal fwansé, sé patron-la é sé politisyen bwabwa annou-la fin pa touvé on akò ki fè mouvman-la sispann. Mé on lanné apré nou pé vwè ayen pa pa ayen padavwa léta kolonyal fwansé pa ka rèspèté sa'y signé! Douvan tout manti mantè a léta fwansé, douvan tout manblo yo ka simé toupatou pou fè moun pè dapré yo, mèt a mannyòk a LKP désidé bokanté taktik a-y plas! Jòd-la onlo moun initil konpwann LKP té kay woufouté on grèv jénéral an péyi-la mé yo pèd fil a yo padavwa simenn-lasa LKP kay sonjé débi a mouvman a lanné pasé adan film, foto é konférans i kay mété ba pèp-la. E sitou simenn-lasa LKP kay fè on lyannaj osèryé èvè sé fwè-la an Ayiti ki ka sibi onlo tribilasyon.

Dèpi sanmdi pasé, gras a on ayisyen Gwadloup ki té ka woulé asi Radyo Tanbou tini kèk lanné dè sa, nou rivé lyanné èvè on radyo ki rézisté douvan tranblèmantè-la. Non a-y "Radio Signal FM". Dè tanzantan Radyo Tanbou ka bay radyo-lasa an dirèk. On radyo ki ka palé fwansé é kréyòl. Sé on mannyè pou fè kominoté ayisyen Gwadloup lyanné èvè péyi a yo. Sé osi on mannyè pou mwen kouté adan on radyo ti-bwen kréyòl ayisyen. Ès zò sav ka sa vlé di grangou? Lè on moun fen ayisyen ka di moun-la grangou! Pannan an ka maké ba zòt, an ka kouté radyo-lasa asi entèwnèt.
Pou zò lyanné èvè radyo-lasa :
www.signalfmhaiti.com (Signal FM 90.5)





50 000? 100 000? 200 000? Komen moun ki mò apré tè-la soukwé an péyi Ayiti simenn pasé? Pon pa sav! E pétèt pon moun pé'é jen sav! Ayiti ankò on fwa ka péyé sa fòs a lanati voyé ba-y. An 2008, 4 manman siklòn té ja pasé watibwazé péyi-la é an débi a lanné-la sé tè-la ki mété-y ka soukwé fò! Tou sa sé fòs a lanati é fò nou apwann viv èvè-y! On jounalis jòd-la mété-y ka mal palé moun ka fè kannaval. An pa maké mas mé kannaval davwa mas é kannaval a pa menm biten-la! Alò i ka mal palé moun ka fè kannaval an komin Ti-bou é an menm moman-la Lapwent ayisyen èvè gwadloupéyen ka sonjé mò an péyi Ayiti. Jounalis-la ni ti-bwen rézon mé fò'y konpwann tini gwadloupéyen ki sav sa ki rivé Ayiti pé rivé nou osi. E sé pou sa adan on sans, gwadloupéyen ka viv èvè fòs a lanati. Ki nou vlé, ki nou vlé pa, si tè-la désidé soukwé fò jòd-la Gwadloup, nou pé ké anpéché sa. Dayè kèlanswa péyi ou yé, tè-la ka soukwé touléjou! Pannan an ka maké ba zòt asi entèwnèt, tè-la ka soukwé, nou pa'a santi-y mé i ka soukwé. Sé plak ki ka boujé, sé kon sa tout kontinan fèt asi latè. Adan milyon é milyon lanné tout sé kontinan-lasa ké bokanté plas. Lafwik ké jwenn èvè Lazi, Léwòp ké jwenn èvè Lamérik...E on sèl gwan manman kontinan pé rivé fèt kon sa té rivé adan listwa a planèt annou.
Si nou ka pwan péyi annou Gwadloup é rèstan a Karayib-la, fò nou sav nou tini siklòn, vòlkan ki pé rivé pété, tè ki ka soukwé, lanmè ki pé monté, tè asi mòn ki pé glisé é sitou nou tini an syèl-la gwo wòch ki pé vin krazé planèt annou. Adan listwa on gwo manman wòch ki té ka fè 10 kilomèt gwosè té tonbé anlè Lamérik santral mé an moman-lasa sé té dinozò ki té ka rété la. Yo ka di sé gwo wòch-lasa ki fè dinozò disparèt asi latè. Nou sav a nenpòt ki moman on gwo wòch kon sa pé tonbé asi nou. Sé pou sa ni déotwa péyi ka pwan douvan é ka éséyé touvé an ki jan yo pé fè wòch-lasa pwan on dòt dirèksyon pou'y pa tonbé anlè nou.
Zò vwè tout sé fòs-lasa ka mènasé nou. Fòs a lanati kréyé lavi asi latè é sé kon sa i pé woté-y osi! Nonm ka éséyé vwè pou fòs a lanati pa twòp krazé nou mé pou lèmoman nou oblijé viv èvè-y!

Tout nasyon asi latè ka mobilizé-yo pou voyé lajan, machandiz, dòktè, ponpyé é dòt biten ankò ba pèp ayisyen ki pwan on manman kouyann mawdi pasé. On péyi ki ké pwan malérèzman bon tibwen tan pou'y woulévé tèt a-y! Sa bèl voyé biten ba moun mé fò nou asiré-nou tout biten nou ka voyé ka rivé anba men a pèp-la. Kèlanswa péyi-la, nou ké toujou touvé moun ki ké volé pèp-la. Malérèzman, bon enpé moun an Ayiti pé ké wousivwè sa yo té dwèt wousivwè!

Pèp-la pa té bizwen dòt pwoblèm ankò!
Ka pèp Ayiti fè asi latè pou'y té mérité biten kon sa? Aprédavwa 4 manman siklòn té pasé watibwazé péyi-la an lanné 2008, mi tè-la soukwé yè, i té pwès sizèdswa. On tè ki soukwé èvè on fòs a 7 asi léchèl a Richtè. Pli ou chiré pli chyen chiré-w davwa non sèlman tè-la soukwé fò mé an plis di sa, i soukwé a 10 kilomèt anba vil Pòtopwens. Alò nou ka imajiné kaz ki krazé é sitou moun ki mò adan sa. E kontrèman a sa onlo moun ka kwè, pa ni enki ayisyen ki pèd vi a yo mé ni onlo ki sòti an péyi déwò ki pèd ta yo osi! Pou lèmoman, pon moun poko sav léta a péyi-la é sitou konmen moun ki pèd vi a yo! Pli ou chiré, pli chyen chiré-w!
Tè-la soukwé fò an Ayiti é i soukwé toupré anba kapital-la mé nou gwadloupéyen fò nou sav nou pa a labri dè biten kon sa! Nenpòt ki moman nou pé touvé-nou pri osi!
An ka voyé on gwan kenbé rèd ba pèp ayisyen ki vrèman pa té bizwen trapé plis pwoblèm ki sa ankò!

Magré Manucho, Angola
fè bita-bita èvè Mali (4-4)
pou prèmyé match a-y
adan CAN 2010-la.
Magré sa ki rivé ékip nasyonal Togo, koup a sé nasyon afwiken-la démaré yè èvè match Angola-Mali. Imajiné-zòt léfwè, Angola douvan piblik a-y té ka menné 4 bi a 0 douvan Mali. Ès apré sé mésyé konpwann yo té ja gannyé match? Sé kon sa yo dwèt moli asi match-la, kifè apré Mali touvé fòs pou'y té wouvini èvè 4 bi i maké. "Incroyable mais vrai" kon yo ka di an gwan fwansé a yo, Angola fè on mové rézilta douvan Mali, match-la fin bita-bita (4-4!).

Sé asi kaw-lasa, rèbèl tiré.
Jòd-la an apwann moun tiré anlè kaw a ékip nasyonal Togo ki kay jwé 27 èm koup Afwik-la èvè 15 dòt péyi an péyi Angola. Aprédavwa kaw-la pasé fontyè-la pou'y rantré an péyi Angola, on bann moun té ké rivé é tiré pannan on kawdè bal fizi asi kaw-la. Thomas Dossevi jwè a FC Nantes an Fwans déklaré li èvè rèstan a délégasyon a péyi a-y rété anba sé bankèt-la pannan 20 minit pou bal pa té trapé yo. Dé jwè blésé, plis on moun a délégasyon-la é osi chofè a kaw-la blésé séryèzman! Pétèt i té ké jous mò! Ki bann moun ki té ké tiré? Moun ka di sé on bann moun ki ka goumé pou lendépandans a on mòso tè a péyi Angola. Non a tè-lasa "Cabinda".
On mové nouvèl ba Lafwik! Adan 6 mwa, Lafwik di Sid kay òganizé lakoup di mond! Fò laCAF é òganizasyon OUA mèt an wout pou biten kon sa pa jen rivé ankò!
Mésyé, nou byen pasé pa sé biten-lasa. Nou ka goumé nou osi pou lendépandans a péyi an nou. Alò an ka kwè si zò vlé lendépandans a zòt osi, olyé zò fè lagè, ay négosyé èvè léta Angola-la.

Pa obliyé fwè é sè Gwadloup, miting oswè-la owa bik-la Lapwent a 7 è di swè é dèmen gwan déboulé toujou an lari Lapwent! Randévou owa bik-la a 8 è é dimi!